به گزارش خبرگزاری ایمنا، صنعت نفت و گاز در جهان امروز دیگر تنها یک مزیت طبیعی یا منبع تأمین درآمد دولتها نیست، بلکه شاخصی برای سنجش کیفیت حکمرانی اقتصادی کشورها به شمار میآید، تجربه اقتصادهای نفتخیز نشان میدهد، آنچه فاصله میان کشورهای توسعهیافته و کشورهای گرفتار «نفرین منابع» را رقم میزند، نه حجم ذخایر هیدروکربوری، بلکه نحوه تبدیل این منابع به ثروت مولد، فناوری، سرمایه انسانی و قدرت اقتصادی است.
در ادبیات نوین اقتصاد انرژی، خامفروشی بهعنوان پایینترین سطح بهرهبرداری از منابع شناخته میشود؛ زیرا بیشترین سهم ارزشافزوده، اشتغال، دانش فنی و بازارهای جهانی در حلقههای بعدی زنجیره، یعنی پالایش، پتروپالایش و صنایع پاییندستی شکل میگیرد. از همینرو، بسیاری از کشورهای صاحب منابع نفت و گاز طی سالها اخیر راهبرد توسعه صنایع پاییندستی، تکمیل زنجیره ارزش و کاهش وابستگی به صادرات نفت خام را در اولویت سیاستهای خود قرار دادهاند.
در چنین چارچوبی، بیانات امام شهید درباره صنعت نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی را نمیتوان تنها توصیههایی مدیریتی یا اقتصادی تلقی کرد، بلکه این رهنمودها، چارچوبی برای حکمرانی راهبردی انرژی به شمار میرود. در منظومه فکری ایشان، نفت زمانی به سرمایهای راهبردی تبدیل میشود که از یک کالای صادراتی به پیشران توسعه صنعتی، نوآوری فناورانه، اقتدار اقتصادی و افزایش تابآوری ملی ارتقا پیدا کند.
به همین دلیل، تأکید مستمر امام شهید بر مقابله با خامفروشی، توسعه پتروپالایشگاهها، حمایت از صنایع پاییندستی، بومیسازی فناوری، تقویت شرکتهای دانشبنیان، افزایش بهرهوری و اصلاح نظام مدیریتی، در واقع اجزای یک نقشه راه واحد برای کاهش آسیبپذیری اقتصاد در برابر تحریمها و نوسانات بازار جهانی انرژی محسوب میشود. این نگاه، صنعت انرژی را نه محل تأمین هزینههای جاری کشور، بلکه سکوی خلق ثروت پایدار و مزیت رقابتی میداند.
از این نگاه، اهمیت بیانات امام شهید فراتر از سیاستگذاری در حوزه نفت است؛ زیرا ایشان با پیوند دادن اقتصاد مقاومتی، فناوری، سرمایه انسانی و مدیریت کارآمد به صنعت انرژی، الگویی از توسعه درونزا و بروننگر را ترسیم کردهاند که در آن، امنیت انرژی، استقلال صنعتی و رشد اقتصادی حلقههای مکمل یکدیگرند.
در چنین الگویی، هر میزان وابستگی کشور به صادرات مواد خام کاهش پیدا کند و سهم محصولات دانشبنیان، فراوردههای پالایشی و محصولات پتروشیمی با ارزشافزوده بالا افزایش پیدا کند، قدرت اقتصادی و سیاسی کشور نیز ارتقا پیدا خواهد کرد. به همین دلیل، مجموعه بیانات امام شهید درباره صنعت نفت و گاز را میتوان نه مجموعهای از توصیههای مقطعی، بلکه سندی تحلیلی برای حکمرانی انرژی و نقشه راه عبور از اقتصاد براساس منابع به اقتصاد برپایه ارزشآفرینی دانست.
سعادتالله مولوی، کارشناس صنعت نفت در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: بیانات امام شهید درباره صنعت نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی تنها توصیههایی کلی برای این بخش نبود، بلکه در واقع نقشه راه حکمرانی انرژی کشور محسوب میشود.
وی افزود: اگر این مجموعه رهنمودها را در کنار یکدیگر قرار دهیم، به راهبردی منسجم برای افزایش تابآوری اقتصاد، ارتقای امنیت انرژی، تکمیل زنجیره ارزش و کاهش آسیبپذیری کشور در برابر تحریمها میرسیم، نگاه ایشان به صنعت انرژی، نگاهی تنها درآمدمحور نبود، بلکه این صنعت را موتور محرک توسعه صنعتی، فناوری و اقتدار اقتصادی کشور میدانستند.
کارشناس صنعت نفت گفت: یکی از مهمترین محورهای مورد تأکید امام شهید، تکمیل زنجیره ارزش و پایان دادن به خامفروشی بود، در واقع تا زمانی که نفت و گاز بهصورت مواد اولیه صادر شوند، بخش عمدهای از ارزش اقتصادی، اشتغال و فناوری در خارج از کشور ایجاد خواهد شد.
مولوی بیان کرد: توسعه پالایشگاهها، پتروپالایشگاهها، صنایع پاییندستی و مجتمعهای پتروشیمی موجب میشود هر بشکه نفت یا هر مترمکعب گاز چندین برابر ارزش اقتصادی پیدا کند و اقتصاد کشور نیز از وابستگی به نوسانات قیمت جهانی نفت فاصله بگیرد. این همان نگاهی است که امروز بسیاری از کشورهای موفق انرژی نیز دنبال میکنند.
وی تاکید کرد: توسعه صنایع پالایشی و پتروشیمی تنها به معنای افزایش ظرفیت تولید نیست، بلکه به معنای توسعه زنجیرههای صنعتی، افزایش صادرات محصولات با فناوری بالاتر، ایجاد بازارهای جدید و ارتقای جایگاه ایران در تجارت جهانی انرژی است. هرچه سهم محصولات نهایی و میاندستی در سبد صادراتی کشور افزایش یابد، قدرت چانهزنی اقتصادی و مقاومت کشور در برابر محدودیتهای بینالمللی نیز بیشتر خواهد شد.
کارشناس صنعت نفت گفت: یکی دیگر از محورهای اساسی در بیانات امام شهید، بومیسازی فناوری بود. تجربه سالهای تحریم نشان داد هر جا به توان داخلی، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و مهندسان ایرانی اعتماد شده، صنعت نفت توانسته بسیاری از تجهیزات راهبردی را طراحی و تولید کند. در واقع تحریم، اگرچه محدودیت ایجاد میکند، اما در صورت مدیریت صحیح میتواند به محرکی برای خودکفایی فناوری تبدیل شود؛ موضوعی که امروز در ساخت تجهیزات پیچیده، کاتالیستها، توربینها و بسیاری از تجهیزات فرایندی شاهد آن هستیم.
وی ادامه داد: استقلال واقعی صنعت نفت تنها با در اختیار داشتن منابع هیدروکربوری حاصل نمیشود، بلکه زمانی محقق خواهد شد که کشور در طراحی، مهندسی، ساخت، تعمیرات اساسی و توسعه فناوری نیز وابستگی نداشته باشد. هر میزان که زنجیره دانش فنی در داخل کشور کاملتر شود، هزینههای توسعه کاهش یافته و امنیت انرژی کشور نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
کارشناس صنعت نفت تصریح کرد: از همین رو امام شهید همواره بر حمایت از نخبگان، متخصصان، شرکتهای دانشبنیان و مراکز پژوهشی تأکید داشتند، زیرا تجربه جهانی نشان میدهد سرمایه اصلی صنعت انرژی نهتنها مخازن نفت و گاز، بلکه سرمایه انسانی و توان فناورانه کشورهاست. سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، انتقال دانش فنی و تجاریسازی فناوریهای داخلی میتواند مزیت رقابتی ایران را در سالهای آینده حفظ کند.
مولوی گفت: تأکید امام شهید بر اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی در صنعت انرژی نیز ناظر بر همین واقعیت بود که اقتصاد وابسته به فروش نفت خام، اقتصادی آسیبپذیر است. درآمدهای نفتی باید به اهرمی برای توسعه زیرساختها و سرمایهگذاری مولد تبدیل شوند، نه اینکه هزینههای جاری کشور بر پایه صادرات خام تأمین شود. هرچه سهم صنایع پاییندستی، صادرات فراوردهها و درآمدهای غیرنفتی افزایش پیدا کند، اقتصاد ملی در برابر شوکهای خارجی مقاومتر خواهد شد.
وی تأکید کرد: در کنار افزایش تولید، ایشان همواره بر بهرهوری نیز تأکید داشتند؛ موضوعی که در ادبیات اقتصاد انرژی اهمیت ویژهای دارد. افزایش راندمان پالایشگاهها، کاهش فلرینگ، مدیریت مصرف انرژی، کاهش تلفات شبکه، بهینهسازی مصرف گاز و برق و استفاده از فناوریهای نوین، در بسیاری از موارد اثری بهمراتب بیشتر از افزایش ظرفیت تولید دارد و میتواند هزینه تمامشده محصولات را کاهش داده و رقابتپذیری صنعت را افزایش دهد.
کارشناس صنعت نفت خاطرنشان کرد: یکی دیگر از موضوعات کلیدی در بیانات امام شهید، اصلاح نظام مدیریتی صنعت نفت بود. تجربه صنعت انرژی در جهان نشان داده است که برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز، بهتنهایی تضمینکننده توسعه نیست، بلکه آنچه منابع طبیعی را به ثروت پایدار تبدیل میکند، حکمرانی صحیح، مدیریت علمی، تصمیمگیری برپایه داده و استفاده از مدیران متخصص و پاکدست است، به همین دلیل ایشان بارها نسبت به آثار سوءمدیریت، فساد و تصمیمهای غیرکارشناسی در این صنعت هشدار دادهاند.
مولوی عنوان کرد: مدیریت صنعت نفت باید بر پایه شایستهسالاری، شفافیت، پاسخگویی، برنامهمحوری و استفاده حداکثری از ظرفیت نیروهای متخصص داخلی استوار باشد. صنعت انرژی بهدلیل حجم بالای سرمایهگذاری و نقش راهبردی آن، بیش از هر بخش دیگری نیازمند نظام مدیریتی کارآمد و نظارت مؤثر است، زیرا هر تصمیم نادرست در این حوزه میتواند آثار اقتصادی و حتی امنیتی گستردهای برای کشور به همراه داشته باشد.
وی گفت: در مجموع اگر مجموعه بیانات امام شهید درباره صنعت نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی را در کنار هم قرار دهیم، به یک راهبرد جامع توسعه میرسیم که بر تکمیل زنجیره ارزش، بومیسازی فناوری، اصلاح نظام مدیریتی، توسعه صنایع پاییندستی، افزایش بهرهوری، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و کاهش وابستگی به خامفروشی استوار است.
کارشناس صنعت نفت تاکید کرد: تحقق این راهبرد، علاوهبر افزایش درآمدهای پایدار، ارتقای فناوری، ایجاد اشتغال تخصصی و توسعه صادرات، میتواند تابآوری اقتصاد ایران را در برابر فشارهای خارجی به شکل محسوسی افزایش داده و صنعت انرژی را به پیشران اصلی رشد اقتصادی کشور تبدیل کند.
به گزارش ایمنا، آنچه امام شهید درباره صنعت نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی ترسیم کردهاند، تنها مجموعهای از توصیههای بخشی نیست، بلکه الگویی برای حکمرانی هوشمند انرژی است؛ الگویی که بر تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع پاییندستی، بومیسازی فناوری، ارتقای بهرهوری و اصلاح نظام مدیریتی استوار است.
تجربه جهانی نیز نشان میدهد کشورهایی که توانستهاند منابع هیدروکربوری خود را به فناوری، محصولات با ارزشافزوده و سرمایه انسانی تبدیل کنند، از ثبات اقتصادی و قدرت رقابتی بیشتری برخوردار شدهاند. از این نگاه، تحقق راهبردهای مورد تأکید امام شهید، نهتنها زمینهساز افزایش درآمدهای پایدار و کاهش وابستگی به خامفروشی خواهد بود، بلکه میتواند صنعت انرژی را به پیشران اصلی رشد اقتصادی، افزایش تابآوری در برابر تحریمها و تقویت اقتدار اقتصادی کشور تبدیل کند.
نظر شما