به گزارش خبرگزاری ایمنا گروه استانها؛ مرزهای غربی و جنوبغربی ایران یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور برای پیوند تجارت خارجی با اقتصاد مناطق مرزنشین است. از مهران و خسروی تا باشماق، تمرچین، شلمچه و چذابه، جریان صادرات و ترانزیت برقرار است، اما مسئله اساسی همچنان چگونگی تبدیل این گردش بزرگ اقتصادی به اشتغال، درآمد و رونق پایدار برای جوامع محلی است؛ موضوعی که بازارچههای مرزی میتوانند در آن نقش تعیینکنندهای داشته باشند.
مرز زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل میشود که اثر آن تنها در آمار صادرات و تعداد کامیونهای عبوری دیده نشود، بلکه در کسبوکارهای اطراف مرز، تولیدات محلی، درآمد خانوارها و فرصتهای شغلی نیز خود را نشان دهد، در غیر این صورت ممکن است استانی در مجاورت یکی از پرترددترین مسیرهای تجاری کشور قرار داشته باشد، اما بخش قابلتوجهی از ارزش ایجادشده در خارج از منطقه شکل بگیرد و سهم اقتصاد محلی از این ظرفیت محدود بماند.
در چنین شرایطی، بازارچههای مرزی اهمیت پیدا میکند؛ فلسفه وجودی این بازارچهها تنها مبادله کالا نیست؛ آنها میتوانند حلقهای میان تجارت رسمی، تولید محلی و معیشت مرزنشینان باشند و اگر این حلقه شکل نگیرد، بازارچه تنها یک نقطه مبادله باقی میماند و نمیتواند نقشی را که برای توسعه مناطق مرزی تعریف شده است، ایفا کند.
این مهم در پنج استان ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی و خوزستان اهمیت بیشتری دارد؛ استانهایی که هرکدام از طریق مرزهای خود با عراق، دروازهای برای ورود به بازار این کشور محسوب میشوند، اما میزان بهرهمندی آنها از ظرفیتهای مرزی، به زیرساخت، نوع تجارت، وضعیت بازارچهها و میزان مشارکت فعالان محلی وابسته است.
صادرات ۳۴۸ میلیون دلاری ایلام در ۵ ماه سال جاری
ایلام شاید یکی از روشنترین نمونهها برای بررسی این دوگانه باشد؛ استانی که نام مهران با تجارت و تردد مرزی گره خورده و مرز آن علاوه بر میزبانی میلیونها زائر در ایام اربعین، ظرفیت قابلتوجهی در صادرات و ترانزیت دارد.
سهراب کمری، مدیرکل گمرک استان ایلام در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار ایمنا میگوید: در پنج ماه نخست سال جاری، ۸۰۹ هزار و ۵۵ تن کالا به ارزش ۳۴۸ میلیون و ۲۵۲ هزار و ۹۳۲ دلار از گمرکات استان صادر شده است.
به گفته وی، محصولات کشاورزی، کاشی و سرامیک، ظروف پلاستیکی و یکبارمصرف، شیشه، کولر آبی، میلگرد، ماهی زنده، کلینکر، سنگآهن، لولههای پیویسی و سنگ ساختمانی از جمله کالاهای عمده صادراتی بودهاند؛ فهرستی که نشان میدهد مرز ایلام تنها محل عبور یک یا دو گروه کالایی نیست و طیف متنوعی از محصولات از این مسیر به بازار عراق راه پیدا میکنند.
ترانزیت نیز در همین مدت روندی افزایشی داشته است. کمری از عبور ۳۷ هزار و ۹۱۲ تن کالای ترانزیتی از گمرکات استان در پنج ماه نخست سال خبر میدهد که نسبت به مدت مشابه سال گذشته چهار درصد افزایش داشته است. در این بازه یک هزار و ۸۰۴ کامیون حامل کالاهای ترانزیتی و ۳۸ هزار و ۷۹۹ کامیون حامل کالاهای صادراتی از مرزهای گمرکی استان تردد کردهاند.
تصویر بزرگتر را میتوان در آمار مرز مهران دید؛ در سال ۱۴۰۴، دو میلیون و ۳۸۴ هزار تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۳۱۸ میلیون و ۱۴ هزار دلار از این مرز صادر شده و ۱۳۲ هزار و ۵۷۳ تن کالا نیز ترانزیت شده است؛ میزان ترانزیت نسبت به سال قبل ۴۸ درصد افزایش داشته است.
اما همین آمار یک نکته مهم را نیز آشکار میکند؛ حجم بالای تجارت به معنای توسعه متوازن منطقه نیست؛ صادرات مهران در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال پیش از آن از نظر ارزش ۱۷ درصد و از نظر وزن ۱۱ درصد کاهش داشته است؛ بنابراین اقتصاد مرزی علاوه بر توسعه زیرساخت، به سیاستگذاری پایدار و سازوکارهایی نیاز دارد که بتواند آن را در برابر نوسانات تجارت و بازار مقصد مقاومتر کند.
بازارچه؛ حلقهای میان مرز و زندگی مردم
در ایلام، بحث فعالسازی بازارچههای مرزی از همین منظر مطرح میشود؛ سارا فلاحی، نماینده مردم ایلام در مجلس شورای اسلامی در نشست با معتمدان مهران، فعالسازی بازارچهها را زمینهساز تحولات مثبت اقتصادی برای مردم میداند و از رایزنی با سفیر عراق و وزارت امور خارجه برای همراهی طرف عراقی خبر میدهد.
وی از پیگیری سهم ۱۲ هزار نفری برای استان ایلام در موضوع کولبری و طرح این موضوع در کمیتههای اقتصادی خبر داده است.
اهمیت این موضوع در آن است که توسعه تجارت رسمی و ساماندهی فعالیت مرزنشینان نباید دو مسیر جدا از یکدیگر باشند. اگر تجارت در پایانههای رسمی رونق بگیرد، اما نیروی کار و کسبوکار محلی نتوانند در زنجیره ارزش آن حضور داشته باشند، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی مرز همچنان بیرون از اقتصاد منطقه باقی میماند.
از همین رو بازارچه مرزی را باید نه تنها یک محل دادوستد، بلکه بخشی از زنجیره اقتصاد منطقهای دید؛ زنجیرهای که از تولید و کشاورزی آغاز میشود، به بستهبندی و حملونقل میرسد و در نهایت از مسیر بازارچه یا گمرک به بازار عراق متصل میشود.
کرمانشاه بر مدار تجارت با عراق؛ رشد مبادلات و نقش ۴۷ درصدی در صادرات کشور
کرمانشاه در حالی یکی از محورهای اصلی تجارت ایران با عراق به شمار میرود که حجم مبادلات تجاری استان در مرداد سال جاری به حدود ۴ میلیون و ۳۸۴ هزار تن به ارزش یک میلیارد و ۴۵۵ میلیون دلار رسید؛ رقمی که از رشد ۵۴ درصدی وزن و ۱۴ درصدی ارزش مبادلات نسبت به مدت مشابه سال گذشته حکایت دارد.
رضا نیکروش، ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک کرمانشاه در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به وضعیت مرزهای استان اظهار کرد: تمام مرزهای کرمانشاه در حال حاضر فعالیت عادی خود را انجام میدهند و مشکلی در روند فعالیت آنها وجود ندارد.
وی با اشاره به جایگاه مرزهای استان در تجارت با عراق افزود: صادرات از مرزهای کرمانشاه به عراق از نظر ارزش، بیش از ۴۷ درصد صادرات کشور به این مقصد را تشکیل میدهد؛ به این معنا که نزدیک به نیمی از صادرات ایران به عراق از مرزهای استان انجام میشود و این موضوع بیانگر نقش قابل توجه کرمانشاه در مبادلات تجاری دو کشور است.
مدیرکل گمرک کرمانشاه درباره وضعیت مبادی رسمی استان گفت: مرزهای سومار، خسروی و پرویزخان دارای گمرک رسمی هستند و مرزهای شیخصله و شوشمی نیز از سال ۱۳۹۸ در زمره مبادی رسمی قرار گرفتهاند.
وی درباره بازارچه تیلهکوه عنوان کرد: این بازارچه در حال حاضر فعالیتی ندارد و آغاز فعالیت آن در گروی تصویب و ابلاغ مصوبه کارگروه ماده ۴ است.
در همین حال فرماندار قصرشیرین از تداوم فعالیت مرزهای پرویزخان و خسروی و ثبت روزانه نزدیک به ۵ هزار تردد زائر و تاجر خبر داده است و در گیلانغرب نیز پیگیری تبدیل مرز سومار از گذرگاه موقت به پایانه دائمی دنبال میشود؛ مرزی که طبق اعلام مسئولان، روزانه حدود ۳۰۰ کامیون از آن تردد میکنند.
در جوانرود فعالشدن مرز دروله یکی از مطالبات اصلی شهرستان عنوان شده است. فرماندار این شهرستان از تهیه طرح امکانسنجی این مرز و پیگیری موضوع در کارگروه مرزی استان خبر داده و تأکید کرده است فعالشدن دروله میتواند ظرفیتهای اقتصادی و تجاری شهرستان را تقویت کند.
فرماندار پاوه نیز از تداوم فعالیت مرزهای شوشمی و شیخصله و انجام تردد مسافری و تجاری در این گذرگاهها خبر میدهد.
در حوزه تجارت مرزنشینی و طبق اعلام مسئولان، حدود ۷۴ هزار نفر در چهار شهرستان استان از مزایای قانون تجارت مرزنشینی بهرهمند هستند و اجرای این قانون تاکنون حدود یکهزار و ۵۰۰ میلیارد تومان عایدی برای خانوارهای مرزنشین به همراه داشته است. عایدی هر خانوار نیز از حدود ۲ میلیون و ۴۲۰ هزار تومان در ابتدای اجرای قانون به حدود ۵ میلیون و ۷۶۰ هزار تومان رسیده است.
از سوی دیگر، صادرات کالاهای تجاری استان از نظر وزن ۱۲ درصد و از نظر ارزش ۳۷ درصد کاهش داشته، اما واردات با رشد قابل توجهی همراه بوده و وزن آن ۳۳۶ درصد و ارزش آن ۱۸۴ درصد افزایش یافته است؛ آماری که نشان میدهد نقش مرزهای کرمانشاه در کنار صادرات، در تأمین کالا و مواد اولیه نیز پررنگتر شده است.
مجموع این آمار و گفتوگوهای انجامشده با مسئولان محلی نشان میدهد مرزهای کرمانشاه سهم قابل توجهی در تجارت ایران با عراق دارند؛ بهگونهای که طبق اعلام مدیرکل گمرک استان، بیش از ۴۷ درصد ارزش صادرات ایران به عراق از مرزهای کرمانشاه انجام میشود. در عین حال، توسعه زیرساختهایی مانند سومار، شوشمی، شیخصله و دروله و تعیین تکلیف بازارچه تیلهکوه همچنان از مطالبات اصلی برای افزایش بهرهوری از ظرفیتهای مرزی استان است.
کردستان به واسطه هممرزی با اقلیم کردستان عراق، یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور برای توسعه تجارت مرزی و دسترسی به بازار عراق را در اختیار دارد. مرز باشماق بهعنوان یکی از مسیرهای اصلی مبادلات تجاری با اقلیم، در کنار بازارچههای مرزی و سازوکارهایی مانند فعالیت پیلهوری و کارتهای مرزنشینی، مجموعهای از ظرفیتهای اقتصادی را در اختیار استان قرار داده است؛ ظرفیتهایی که اگر در امتداد تولید داخلی و زنجیره ارزش قرار گیرند، میتوانند فراتر از جابهجایی کالا، به تقویت اقتصاد محلی منجر شوند.
با این حال، اهمیت بازارچههای مرزی تنها به حجم کالاهای مبادلهشده یا ارزش دلاری واردات محدود نمیشود. مسئله اصلی این است که چه میزان از این گردش تجاری به تولیدکننده، فعال اقتصادی و خانوار مرزنشین استان بازمیگردد و آیا ساختار موجود توانسته است میان تجارت مرزی و ظرفیتهای تولیدی کردستان ارتباط ایجاد کند یا خیر.
بازارچههای مرزی زمانی میتوانند به یک پیشران اقتصادی تبدیل شوند که در کنار تأمین نیاز بازار، مسیر مشخصی برای ورود تولیدات استان به بازار عراق ایجاد کنند. در غیر این صورت، افزایش حجم مبادلات لزوماً به معنای تقویت تولید داخلی یا افزایش پایدار درآمد خانوارهای مرزنشین نخواهد بود.
مبادلات بازارچههای مرزی کردستان به ۲۲ میلیون دلار رسید
محمدبختیار خلیقی، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت کردستان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا درباره عملکرد بازارچههای مرزی استان، میزان مبادلات، نقش مرزنشینان و ظرفیتهای پیشروی تجارت مرزی توضیح میدهد.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیرکل صمت کردستان، بازارچههای موقت گمرکی استان در چهار ماه نخست سال جاری ۱۳ هزار تن کالا به ارزش ۲۲ میلیون دلار مبادله کردهاند و میزان تغییرات ثبتشده برای وزن و ارزش کالا نیز بهترتیب ۲۰۲ و ۲۵۷ درصد بوده است. در همین مدت، بازارچههای موقت غیررسمی استان ۲۵ میلیون دلار واردات داشتهاند و میزان تخفیف سود بازرگانی آنها ۳۲۰.۳۳ میلیارد ریال ثبت شده است.
در میان بازارچههای استان، شیخان با ثبت ۱۷ میلیون دلار واردات بیشترین سهم را داشته است. ملهخورد با هفت میلیون دلار، سیرانبند با ۸۱۰ هزار دلار و سیف سقز با ۶۰۰ هزار دلار در رتبههای بعدی قرار دارند. بررسی نوع کالاهای وارداتی نیز نشان میدهد بخش قابلتوجهی از این مبادلات به کالاهای مصرفی و مورد نیاز بازار اختصاص دارد؛ از لوازم خانگی، برنج و لوازم آشپزخانه گرفته تا موز، لاستیک، موتور برق، پنل خورشیدی و تجهیزات کشاورزی.
این ترکیب کالایی، یکی از مسائل قابل توجه در ارزیابی عملکرد بازارچههاست. بازارچه مرزی صرفاً محلی برای ورود کالا نیست و زمانی میتواند اثرگذاری بیشتری بر اقتصاد منطقه داشته باشد که در کنار واردات، امکان صادرات محصولات تولیدشده در استان را نیز فراهم کند. به همین دلیل، میزان اتصال بازارچهها به بخش تولید و فرآوری محلی، شاخص مهمتری برای سنجش آثار اقتصادی آنها خواهد بود.
در این میان، کارتهای مرزنشینی نیز بخش مهمی از اقتصاد مرزی کردستان را شکل میدهند. طبق اعلام خلیقی، ۳۹ هزار و ۲۴۴ خانوار در چهار شهرستان مرزی استان در سامانه مرزنشینان ثبت شدهاند. میزان سهمیه استفادهشده در فروردین ۲۷۳۳ خانوار با ارزش واردات بیش از ۲.۱۷ میلیون دلار، در اردیبهشت ۱۰ هزار و ۳۴ خانوار با بیش از ۶.۳ میلیون دلار، در خرداد ۱۸ هزار و ۹۰۳ خانوار با بیش از ۱۱.۸ میلیون دلار و در تیر ۵۲۶۴ خانوار با بیش از ۴.۸ میلیون دلار بوده است.
تفاوت عملکرد شهرستانها نیز قابل توجه است. در مریوان بیش از ۱۴ هزار خانوار در سامانه مرزنشینان ثبت شدهاند و ارزش واردات ثبتشده این شهرستان در چهار ماه به بیش از ۱۷ میلیون دلار رسیده است. سروآباد با بیش از ۷۸۰۰ خانوار، بیش از پنج میلیون دلار واردات داشته و بانه و سقز نیز سهم خود را از این جریان تجاری به ثبت رساندهاند.
این آمار نشان میدهد اقتصاد مرزی در کردستان صرفاً یک فعالیت تجاری در مقیاس کلان نیست و با معیشت هزاران خانوار در مناطق مرزی پیوند دارد. از این منظر، ساماندهی بازارچهها، ثبات مقررات، کاهش هزینه مبادله و تسهیل دسترسی فعالان محلی به بازار عراق میتواند آثار مستقیمتری بر اقتصاد این مناطق داشته باشد.
در کنار واردات، فعالیت پیلهوری نیز ظرفیت دیگری برای تقویت تجارت مرزی استان محسوب میشود. طی چهار ماه نخست سال جاری، صادرات پیلهوران کردستان به ۴ میلیون و ۴۱۹ هزار و ۷۴۰ دلار رسیده، در حالی که ارزش واردات این بخش ۱۰۶ هزار و ۳۴۲ دلار بوده است. در بانه ارزش صادرات پیلهوری یک میلیون و ۵۶۶ هزار و ۸۵۹ دلار و در مریوان ۵۲۴ هزار و ۶۲۲ دلار ثبت شده است.
این ارقام نشان میدهد ظرفیت صادراتی بازارچههای کردستان در صورت برنامهریزی مناسب میتواند تقویت شود؛ بهویژه در محصولاتی که امکان تولید، فرآوری و بستهبندی آنها در داخل استان وجود دارد. اتصال تولیدکننده به بازار اقلیم کردستان عراق میتواند ارزش افزوده بیشتری برای استان ایجاد کند و سهم تجارت مرزی را از یک فعالیت مبتنی بر جابهجایی کالا به بخشی از زنجیره تولید و صادرات تبدیل کند.
در واقع، مسئله اصلی بازارچههای مرزی کردستان را نباید صرفاً در افزایش یا کاهش حجم واردات خلاصه کرد. پرسش مهمتر این است که این مبادلات تا چه اندازه به تولید، اشتغال و درآمد پایدار در داخل استان متصل شدهاند. اگر بازارچهها بتوانند برای تولیدکنندگان محلی مسیر دسترسی به بازار عراق ایجاد کنند، ظرفیت مرز از یک مزیت جغرافیایی به یک مزیت اقتصادی پایدار تبدیل خواهد شد.
از این منظر، مرز باشماق و بازارچههای استان میتوانند حلقه اتصال میان اقتصاد کردستان و بازار اقلیم کردستان عراق باشند؛ حلقهای که در یک سوی آن تولیدکننده، کشاورز و فعال اقتصادی محلی قرار دارد و در سوی دیگر، بازار گستردهای که میتواند مقصد بخشی از تولیدات استان باشد. تحقق این الگو البته به شناخت تقاضای بازار عراق، تقویت زیرساختهای مرزی، ثبات مقررات و حضور مؤثرتر تولیدکنندگان در فرایند تجارت نیاز دارد.
بازارچههای مرزی کردستان در شرایط کنونی از نظر حجم مبادلات، مشارکت خانوارهای مرزنشین و ظرفیت صادراتی، جایگاه قابل توجهی دارند؛ اما مرحله بعدی توسعه اقتصاد مرزی، افزایش صرف حجم تجارت نیست، بلکه تغییر کیفیت این تجارت و پیوند دادن آن با ظرفیتهای واقعی تولید استان است. در چنین الگویی، مرزنشین و تولیدکننده محلی نباید در انتهای زنجیره تجارت قرار گیرد، بلکه باید از ابتدا در طراحی و شکلگیری این زنجیره نقش داشته باشد.
ثبت صادرات و واردات بیش از ۷ میلیون و ۴۷۸ هزار تن کالا در خوزستان
بهروز قرهبیگی، ناظر گمرکات خوزستان از صادرات سه میلیون و ۵۴۴ هزار و ۶۸۶ تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۳۰ میلیون و ۳۶۵ هزار و ۲۶۵ دلار و واردات سه میلیون و ۹۳۳ هزار و ۳۶۶ تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۷۲۶ میلیون و ۱۹۱ هزار دلار در چهار ماه نخست امسال خبر داد.
وی با اشاره به صادرات کالا از گمرکات استان در چهار ماه نخست امسال بیان کرد: در این مدت سه میلیون و ۵۴۴ هزار و ۶۸۶ تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۳۰ میلیون و ۳۶۵ هزار و ۲۶۵ دلار صادر شده است.
ناظر گمرکات خوزستان عنوان کرد: میزان صادرات کالا به کشور عراق از خوزستان به عنوان یکی از شرکای مهم تجاری استان در مدت یاد شده یک میلیون و ۴۳۷ هزار و چهار تن به ارزش ۳۰۹ میلیون و ۶۷۷ هزار و ۸۰۹ دلار بوده است.
قرهبیگی ادامه داد: عمده کالاهای صادراتی به کشور عراق شامل میلگرد، تجهیزات نیروگاهی، کلینکر، ریفورمیت، متیل، میوه و ترهبار و هیدروکربن سبک بوده است.
وی با اشاره به میزان واردات از گمرکات استان گفت: در چهار ماه نخست امسال میزان واردات سه میلیون و ۹۳۳ هزار و ۳۶۶ تن به ارزش یک میلیارد و ۷۲۶ میلیون و ۱۹۱ هزار دلار ثبت شده است.
مدیرکل گمرک اهواز عمده کالاهای وارداتی را شامل کنجاله سویا، دانه سویا، ذرت دامی، اکسید آلومینیوم، شکر خام، ورق امدیاف خام و جو دامی عنوان کرد و گفت: این کالاها از کشورهایی همچون برزیل، مالزی، ارمنستان، کانادا، چین، امارات، هند، اوکراین، عراق و تایلند وارد کشور شدند.
وی با اشاره به عمده کالاهای صادراتی از گمرکات استان خوزستان عنوان کرد: عمده این کالاها شامل پروپان، شمش فولادی، پنتان، گاز مایع، گاز طبیعی، کود اوره، تجهیزات نیروگاهی، میلگرد آجدار و متانول بوده که به کشورهایی همچون عراق، چین، امارات، اندونزی، عمان، افغانستان، پاکستان، هند، یوگوسلاوی و کویت صادر شدند.
قرهبیگی با اشاره به میزان واردات کالای اساسی در چهار ماه نخست امسال از مرزهای خوزستان به کشور اظهار کرد: سه میلیون و ۵۷۷ هزار و ۵۸۱ تن کالای اساسی به ارزش یک میلیارد و ۴۱۹ میلیون و ۵۱۰ هزار و ۹۵ دلار در مدت یاد شده وارد استان شده است.
مرزهای ایران با عراق از یک سو به بازار بزرگی متصل هستند و از سوی دیگر در مناطقی قرار گرفتهاند که توسعه اقتصادی آنها میتواند با تکیه بر تجارت مرزی شتاب گیرد با این حال، رسیدن از «مرز فعال» به «منطقه برخوردار از اقتصاد مرزی» نیازمند سیاستی فراتر از افزایش صادرات است.
توسعه بازارچهها بدون زیرساخت، هماهنگی میان دستگاهها و توافق با طرف مقابل نتیجه پایداری نخواهد داشت. از سوی دیگر، اگر بازارچهها ایجاد شوند اما تولید محلی، بخش خصوصی و مرزنشینان در آن سهم واقعی نداشته باشند، هدف اصلی آنها محقق نمیشود.
رشد صادرات و جهش تجارت کشاورزی در مرزهای آذربایجان غربی
آذربایجان غربی با برخورداری از مرز مشترک با عراق، ترکیه و جمهوری آذربایجان، یکی از محورهای مهم تجارت مرزی کشور به شمار میرود؛ بر اساس آمار پنج ماه نخست سال جاری، بیش از دو میلیون و ۶۴۰ هزار تن کالا به ارزش بیش از ۲ میلیارد و ۳۱۲ میلیون دلار از گمرکات استان صادر شده که ارزش صادرات نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۶ درصد افزایش داشته است.
از این میزان، یک میلیون و ۳۳۲ هزار تن به ارزش ۷۶۴ میلیون دلار صادرات مربوط به استان و یک میلیون و ۳۰۸ هزار تن به ارزش یک میلیارد و ۵۴۸ میلیون دلار نیز صادرات سایر گمرکات کشور از مسیر مرزهای آذربایجان غربی بوده است.
در بخش واردات، طی همین مدت ۲۷۷ هزار تن کالا به ارزش ۶۰۵ میلیون دلار از گمرکات استان وارد کشور شده که ارزش واردات نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۸ درصد کاهش داشته است؛ همزمان واردات از طریق کولبری نیز افزایش قابل توجهی داشته و در پنج ماه نخست امسال ۱۴۰ هزار و ۷۱۳ تن کالا به ارزش ۲۰۸ میلیون دلار از این مسیر وارد کشور شده است.
بخش کشاورزی نیز سهم قابل توجهی از مبادلات مرزی استان دارد. در سه ماه نخست امسال ۵۱۶ هزار تن محصولات کشاورزی از گمرکات آذربایجان غربی صادر شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته دو برابر شده است و در همین بازه ترانزیت محصولات کشاورزی نیز با رشد دوبرابری به ۶۶۹ هزار تن رسید و واردات این محصولات با افزایش ۹ برابری، ۶۱۱ هزار تن ثبت شد. پسته، خرما، سیر، سیب درختی، گوجهفرنگی، کشمش، خشکبار و قیسی از مهمترین محصولات صادراتی و برنج، نخود، دانه آفتابگردان، بذر پنبه، کنجاله سویا، ذرت و دانه سویا از اقلام اصلی وارداتی بخش کشاورزی بودهاند.
در کنار افزایش حجم مبادلات، زیرساختهای مرزی همچنان یکی از مسائل مهم تجارت استان است. در مرز بازرگان ۶ هزار و ۴۰۰ کامیون در صف خروج قرار دارند و ظرفیت پذیرش کامیون در سمت ترکیه، عامل اصلی این صف عنوان شده است. همچنین ۲ تا ۳ هزار دستگاه کشنده به دلیل صادر نشدن ثبت سفارش معتبر در مرزهای استان رسوب کردهاند. کمبود تجهیزات کنترلی نیز از دیگر چالشهاست و در حالی که سه دستگاه ایکسری در بازرگان و یک دستگاه در سرو فعال است، سه دستگاه دیگر در مرزهای تمرچین، رازی و پلدشت در حال راهاندازی است.
در حوزه صادرات محصولات کشاورزی، سیب همچنان با چالش جدی مواجه است؛ به گفته مسئولان، از دست رفتن بازارهای صادراتی و افزایش هزینه حملونقل موجب کاهش صادرات این محصول شده و طی پنج ماه نخست امسال تنها ۲۱ هزار تن سیب از استان صادر شده است.
استاندار آذربایجان غربی نیز با اشاره به جایگاه استان در تجارت مرزی اعلام کرده است که ۵۲ درصد تجارت مرزی کشور در آذربایجان غربی انجام میشود؛ ظرفیتی که در کنار افزایش صادرات و فعالیت مرزهای استان، نیازمند توسعه زیرساختها، افزایش ظرفیت تردد و تسهیل فرایندهای تجاری است.
مرز باید در اقتصاد منطقه جریان پیدا کند
موفقیت بازارچههای مرزی را نمیتوان تنها با تعداد کامیونها، وزن کالا یا ارزش صادرات سنجید. شاخص مهمتر این است که چه میزان از این فعالیت اقتصادی در همان منطقه ارزش افزوده، شغل و درآمد پایدار ایجاد میکند.
ایلام با آمار قابلتوجه صادرات و ترانزیت، کرمانشاه با گذرگاههای مهم تجاری، کردستان و آذربایجان غربی با ظرفیت ارتباط با اقلیم کردستان و خوزستان با شلمچه و چذابه، همگی میتواند یک مزیت بزرگ اقتصادی باشد.
اکنون چالش اصلی این است که این مزیت از پشت دروازههای مرزی عبور کند و وارد اقتصاد شهرها و روستاهای پیرامون شود؛ جایی که بازارچههای مرزی، اگر با برنامهریزی درست و مشارکت واقعی مردم توسعه پیدا کنند، میتوانند از یک نقطه مبادله کالا به یکی از پایههای توسعه اقتصادی مناطق مرزی تبدیل شوند.
نظر شما